عباس اقبال آشتيانى

292

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

مىكردند و ايلچى خود اين فاصله را مىپيمود روزى بيش از چهل فرسنگ نمىتوانست طى طريق كند . « حكم يرليغ بتأكيد بليغ نفاذ يافت كه هر شبانه‌روزى شصت فرسنگ و هر مسرعى چهل فرسنگ بروند و مكتوبى كه بايصال آن مأمور باشند مهر ختامهء مشك نهاده بر سر آن بياض رها كنند و تمغاء سبز مصور به صورت سوار يا ساعى بزر زنند و بسطور بنويسند كه فلان ايلچى يا ساعى در اين تاريخ بدين ساعت و وقت از اين مقام روانه كرده شد تا بعد از وصول او يامچيان يامات احتياط كنند اگر به زمان موعود و هنگام معهود رسيده باشد و شرايط مسارعت و استعجال بجاى آورده در زير صورت بنوك قلم دائره‌اى كشند چنان كه قطرى از اوج بمركز بگذرد و بحضيض رسد بدين صورت و اگر بيك ساعت تأخير و تغافل و تقصير و تكاسل نموده باشد نشانهء تقصير را قطر بر هيئت خط مشرق و مغرب كشند برين هيئت و چون يامچيان بر چنين اهمال و تهاون عثور يافتند اعلام حكام كنند تا سخن ناپرسيده او را به ياسا رسانند و ديگرى را حالى بجاى او نصب كنند و اگر حكام در تنفيذ حكم ياسا اهمال نمايند ايشان نيز مستوجب ياسا باشند . ( تاريخ وصاف ص 387 ) غازان خان علاوه بر اين ترتيب امر داد كه بهر ايلچى مخارج راه او را بدهند و در شهر منازلى باسم ايلچى خانه جهت اقامت ايشان بسازند و غير از ايلخان و نواب درگاه او هيچ‌كس حق فرستادن ايلچى نداشته باشد بعلاوه در هر يامى دو پيك مأمور كرد كه لدى الاقتضا اخبار يام‌خانه‌ها را به يكديگر برسانند و اين پيكها روزى سى فرسخ راه مىرفتند . 3 - غازان خان در شعبان سال 698 يرليغى به تمام بلاد ايلخانى ارسال داشت و بموجب آن منفعت دادن پول را اكيدا قدغن نمود و امر داد كه داروغگان و حكام متخلفين از حكم را مجازات كنند و امرى كه او را بصادر كردن اين فرمان واداشت آنكه در عهد اباقا خان عدّه‌اى از تجار مقدارى اسلحه از تير و كمان و برگستوان و شمشير و جوشن نزديكى از امراى قورچى آورده بتوسط او آنها را از عرض ايلخان گذراندند و اباقا وجه آنها را به شكلى به ايشان پرداخت كه از آن معامله سودى گزاف عايد تجار گرديد . جماعتى از مردم مفلس بطمع مقدارى زر از اين و آن با نفع قرض كرده بتجديد آن معامله پرداختند و كم‌كم كار تجارت اسلحه و فروش آن بتوسط قورچيان باباقا به‌آنجا رسيد كه ايلخان حكم داد كه هركس از سوداگران سند قورچيان را داير بر